Nowe zasady komunikacji środowiskowej
„Eko”, „zielony”, „przyjazny dla środowiska”, „neutralny dla klimatu” - przez lata takie określenia były powszechnym elementem komunikacji marketingowej, mającym wpływać na decyzje zakupowe konsumentów. Wszyscy znamy te komunikaty z reklam czy opakowań produktów stale goszczących w naszych domach.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/8251, określana jako EmpCo lub ECGT, istotnie wpływa na treść tego rodzaju komunikatów, zaostrzając zasady ich stosowania. Nowe regulacje nie zakazują przedsiębiorcom informowania o środowiskowych zaletach produktów. Wymagają jednak, aby komunikacja w tym zakresie uwzględniała ściśle określone prawem przesłanki, a w konsekwencji była precyzyjna, możliwa do zweryfikowania i odpowiednio udokumentowana.
Co ważne, EmpCo nie tworzy zupełnie nowego systemu prawa. Zmienia dyrektywę 2005/29/WE o nieuczciwych praktykach handlowych2 („UCPD”) oraz dyrektywę 2011/83/UE w sprawie praw konsumentów3, wprowadzając nowe zasady dotyczące stosowania twierdzeń dotyczących ekologiczności4 oraz oznakowań dotyczących zrównoważonego charakteru, rozszerzając jednocześnie katalog praktyk uznawanych za wprowadzające w błąd oraz praktyk zakazanych w każdych okolicznościach.
EmpCo stanowi doprecyzowanie ogólnych reguł UCPD, które już wcześniej pozwalały na kwestionowanie praktyk przedsiębiorców z zakresu greenwashingu, a jej głównym celem jest zapewnienie rzetelnej i niewprowadzającej w błąd komunikacji środowiskowej z konsumentami.
W Polsce nowe zasady dotyczące greenwashingu mają zostać wdrożone ustawą z dnia 4 września 2026 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz ustawy o prawach konsumenta5. Mimo że w trakcie wrześniowych prac parlamentarnych zdecydowano o zmianie terminu wejścia w życie ustawy wdrażającej i przesunięciu go na 27 września 2027 r. (tj. rok później niż wymaga dyrektywa EmpCo), dodatkowy czas na dostosowanie warto wykorzystać efektywnie.
Należy mieć na uwadze, że odpowiednie przygotowanie organizacji do wymogów narzucanych przez EmpCo może wymagać szerokiego zaangażowania i oznaczać m.in. konieczność przeglądu obecnych komunikatów marketingowych, procedur akceptacji materiałów oraz podziału odpowiedzialności pomiędzy marketingiem, sprzedażą, działem prawnym i compliance.
Im wcześniej organizacja rozpocznie przygotowania, tym większa szansa na uniknięcie kosztownych zmian w ostatniej chwili oraz ograniczenie ryzyka zakwestionowania komunikacji wobec konsumentów przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: „Prezes UOKiK” lub „Prezes Urzędu”).
Prezes UOKiK już dziś ściga greenwashing
Nowe regulacje EmpCo nie oznaczają, że greenwashing dopiero stanie się przedmiotem zainteresowania organów ochrony konsumentów. Prezes UOKiK już na podstawie obecnych, ogólnych przepisów o zakazie wprowadzania konsumentów w błąd prowadzi postępowania dotyczące komunikacji środowiskowej.
Podstawą zarzutów są przede wszystkim art. 5 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (określa przesłanki uznania praktyki za działanie wprowadzające w błąd) oraz art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, dalej: „u.o.k.k.” (wprowadza zakaz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, których przejawem może być stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych, do których zalicza się praktyki wprowadzające w błąd)6.
W razie stwierdzenia naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów najbardziej dotkliwą konsekwencją finansową jest możliwość nałożenia na przedsiębiorcę kary do 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary za każdą zakwestionowaną praktykę (art. 106 ust. 1 pkt 4 u.o.k.k.).
Pierwsze szeroko komunikowane przez UOKiK zarzuty dotyczące greenwashingu zostały postawione w lipcu 2025 r. spółkom Allegro, DHL, DPD i InPost. Zastrzeżenia organu dotyczyły m.in. takich określeń jak „zielona flota”, „zeroemisyjny”, „neutralny dla środowiska”, komunikatów o sadzeniu drzew czy kalkulatorów śladu węglowego opartych - zdaniem organu - na niepełnych danych albo nieuwzględniających wszystkich istotnych elementów7.
Innym przykładem interwencji wobec „ekościemy” może być postępowanie dotyczące L’Oréal Polska z września 2026 r. Prezes UOKiK zakwestionował system ocen środowiskowych kosmetyków Garnier w skali od A do E. Według komunikatu Urzędu konsumenci nie byli wystarczająco jasno informowani, że produkty porównywano wyłącznie z innymi produktami grupy L’Oréal, a przyznana ocena nie oznaczała spełnienia z góry określonych, obiektywnych kryteriów środowiskowych. Organ wskazał więc na ryzyko, że sama forma prezentacji - oceny literowe, zielona grafika i hasła o zrównoważeniu - może wywoływać szersze wrażenie niż rzeczywisty zakres oceny8.
Jak widać, nawet przed wdrożeniem EmpCo do polskiego prawa komunikacja środowiskowa podlega kontroli na podstawie ogólnych zasad zakazujących wprowadzania konsumentów w błąd. Co zatem zmienia EmpCo w omawianym obszarze? Przede wszystkim doprecyzowuje i zaostrza obszary, które Prezes UOKiK już dziś bada w praktyce.
Szczególna ostrożność przy „eko” hasłach
Wprowadzane przez EmpCo pojęcie twierdzenia środowiskowego jest bardzo szerokie. Może nim być nie tylko slogan reklamowy, lecz także tekst na opakowaniu, grafika, symbol, nazwa produktu, nazwa marki czy oznakowanie, jeżeli komunikat sugeruje pozytywny lub zerowy wpływ na środowisko, mniejszą szkodliwość albo poprawę oddziaływania środowiskowego. Istotny jest przy tym cały kontekst komunikacji - nie tylko dosłowne brzmienie hasła.
Szczególne znaczenie na gruncie nowych regulacji będą miały ogólne twierdzenia środowiskowe. EmpCo zalicza do tej grupy określenia takie jak „przyjazny dla środowiska”, „eko-przyjazny”, „zielony”, „ekologiczny”, „przyjazny dla klimatu”, „energooszczędny”, „biodegradowalny” czy „biobased”9, jeżeli ich znaczenie nie zostało jasno i wyraźnie doprecyzowane za pomocą tego samego środka komunikowania się z konsumentami (np. w obrębie opakowania produktu).
Dlaczego ogólne twierdzenia środowiskowe budzą takie obawy uczestników rynku? Zgodnie z EmpCo stosowanie ogólnego twierdzenia środowiskowego należy do praktyk bezwzględnie zakazanych, jeżeli przedsiębiorca nie jest w stanie wykazać uznanej wysokiej efektywności środowiskowej istotnej dla danego claimu.
Chodzi tu o efektywność ekologiczną zgodną z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 66/2010 z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie oznakowania ekologicznego (oznakowanie EU Ecolabel), urzędowo uznanym krajowym lub regionalnym systemem EN ISO 14024 typu I (np. niemieckie oznakowanie Blue Angel) albo najwyższym poziomem efektywności przewidzianym przez inne właściwe prawo UE (np. zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1369 z dnia 4 lipca 2017 r. ustanawiającym ramy etykietowania energetycznego i uchylającym dyrektywę 2010/30/UE).
Nowe praktyki zakazane: nie tylko hasła „eko”
Jak wspomniano we wstępie, EmpCo rozszerza katalog praktyk zakazanych w każdych okolicznościach. Powyższy zabieg ustawodawcy ma istotny wpływ na stosowanie regulacji zakazujących greenwashingu, znacznie upraszcza bowiem enforcement w omawianym obszarze. Należy pamiętać, że przy tego rodzaju praktykach nie trzeba każdorazowo wykazywać, że przeciętny konsument rzeczywiście zmienił swoją decyzję zakupową.
Ustawa wdrażająca EmpCo przewiduje m.in. zakaz stosowania oznakowania dotyczącego zrównoważonego charakteru, jeżeli nie opiera się ono na systemie certyfikacji ani nie zostało ustanowione przez organ publiczny. Ryzykowne będą więc własne „zielone znaczki”, pieczęcie lub odznaki stworzone przez markę, jeżeli mają pełnić funkcję znaku zaufania lub jakości, a nie stoją za nimi wymagany system certyfikacji albo organ publiczny.
Zakazane ma być również przedstawianie całego produktu lub działalności przedsiębiorcy jako korzystnych środowiskowo, gdy w rzeczywistości claim dotyczy tylko jednego aspektu. Przykładowo informacja, że całe opakowanie jest „biodegradowalne”, ponieważ dotyczy to jednego z jego komponentów, może wymagać zasadniczej korekty. Podobnie EmpCo zakazuje twierdzeń, że produkt ma neutralny, ograniczony albo pozytywny wpływ klimatyczny, jeżeli taki wniosek opiera się na kompensowaniu emisji poza jego rzeczywistym łańcuchem wartości.
Nowe przepisy obejmują także deklaracje dotyczące przyszłości. Hasła w rodzaju „net zero do 2030 r.” czy „do 2035 r. będziemy neutralni klimatycznie” będą wymagały jasnych, obiektywnych, publicznie dostępnych i weryfikowalnych zobowiązań, szczegółowego i realistycznego planu, wymiernych oraz określonych w czasie celów, odpowiednich zasobów i regularnej weryfikacji przez niezależnego eksperta zewnętrznego (w tym wypadku konieczna będzie jednak również ocena, czy praktyka powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął10).
Jak zatem przygotować swoją firmę?
Najlepszym momentem na dostosowanie komunikacji nie jest dzień publikacji nowej kampanii czy druku opakowań, lecz etap ich projektowania. Przegląd powinien obejmować nie tylko marketing, ale także dane źródłowe, współpracę z dostawcami oraz wewnętrzną ścieżkę akceptacji claimów. W praktyce warto przeprowadzić następujący proces:
- 01Zrób inwentaryzację komunikacji.Sprawdź opakowania, stronę internetową, marketplace'y, social media, reklamy, POS-y, nazwy produktów i marek. Pamiętaj, że twierdzenie środowiskowe może wynikać także z grafiki lub symbolu, a nie tylko ze sloganu.
- 02Sklasyfikuj każdy claim.Ustal, czy jest to konkretne twierdzenie środowiskowe, twierdzenie ogólne, oznakowanie dotyczące zrównoważonego charakteru, claim porównawczy czy zobowiązanie dotyczące przyszłej efektywności. Od tej kwalifikacji zależeć mogą dalsze wymagania.
- 03Przed publikacją komunikatu zbierz dowody potwierdzające prawidłowość danego twierdzenia lub oznakowania.Wytyczne Komisji Europejskiej do UCPD11 już dziś wymagają, aby twierdzenia środowiskowe były jasne, konkretne i oparte na odpowiednich dowodach. W zależności od rodzaju claimu mogą to być wyniki badań, dane techniczne, certyfikaty, dokumentacja dostawców lub analiza cyklu życia. Samo przekonanie np. działu marketingu, że produkt jest „bardziej ekologiczny”, nie powinno zastępować materiału dowodowego.
- 04Sprawdź „czarną listę”.Zweryfikuj przede wszystkim własne eko-znaki, niekwalifikowane hasła typu „zielony” i „przyjazny środowisku”, claimy odnoszące jedną zaletę do całego produktu, neutralność klimatyczną opartą na offsetach oraz przedstawianie obowiązku prawnego jako szczególnej przewagi produktu. Tu ryzyko wystąpienia naruszenia jest największe.
- 05Wprowadź formalną procedurę zatwierdzania claimów.Komunikat środowiskowy powinien przed publikacją przejść weryfikację marketingową, techniczną i prawną. Szczególnie ważne jest ustalenie, kto odpowiada za dostarczenie dowodów i kto podejmuje ostateczną decyzję o publikacji.
- 06Monitoruj aktualność claimów.Nawet prawdziwa, zgodna z wymogami EmpCo deklaracja może z czasem stać się nieaktualna wskutek zmiany produktu, dostawcy, procesu produkcji lub podstawy certyfikacji. Warto więc traktować komunikację środowiskową jako element stałego compliance, a nie jednorazowej akceptacji artworku.
EmpCo to zmiana sposobu myślenia o komunikacji
Nowe regulacje nie oznaczają, że przedsiębiorcy mają przestać mówić o środowisku. Oznaczają natomiast, że konieczne jest zachowanie odpowiednich standardów przy formułowaniu komunikatów środowiskowych - każdy „zielony” komunikat powinien mieć możliwe do obrony znaczenie i odpowiednią podstawę dowodową. Im bardziej ogólne, absolutne lub porównawcze jest hasło, tym większe ryzyko prawne.
Przedsiębiorstwa, które już dziś uporządkują swoje claimy, dokumentację wewnętrzną i cały proces akceptacji materiałów marketingowych, będą w znacznie lepszej pozycji niż te, które ograniczą przygotowanie do wybiórczej wymiany kilku zwrotów na opakowaniach.

